News and Article
มุมโท-อินของลำโพง

     การโท-อินลำโพงเป็นประเด็นที่มีข้อสงสัยกันมากสำหรับนักเล่นเครื่องเสียง เพราะทั้งคอลัมนิสต์นักฟัง นักทดสอบและผู้ผลิตลำโพงเอง ต่างก็มีความคิดเห็นที่แตกต่างกันออกไป บ้างก็วางตรงๆ บ้างเอียงเข้าน้อย บ้างเอียงเข้ามาก เราควรจะทำตามใครดี

    

อย่างไรก็ตามก่อนที่จะตัดสินใจว่าจะตั้งลำโพงแบบไหนดี เราน่าจะมาดูสิ่งที่จะได้จากการโท-อินลำโพงกันก่อน

     1 ใช้ปรับสมดุลเสียง(Tonal Balance) ไม่มีอะไรดีไปกว่าลงมือปฏิบัติทดลองบิด ปรับ ขยับ หา ตำแหน่งลำโพงด้วยตนเอง (ก่อนอื่นอย่าลืมใช้เทปหรือกระดาษกาวมาร์กตำแหน่งเดิมของลำโพงไว้) ถ้าลองค่อยๆปรับมุมโท-อินหันลำโพงเข้าใกล้ๆแนวแกน แล้วเสียงกลางแหลมชัดเจน มีรายละเอียดขึ้น มีความโปร่ง มีกังวานของหางเสียงดีขึ้นแสดงว่ามาถูกทางแล้ว

     2 ใช้ขยายความกว้างของซาวนด์สเตจ โดยอิมเมจยังคมชัด การวางลำโพงตรงๆ (ขนานไปกับผนังห้อง) อย่างที่คุ้นเคยกัน ระยะห่างระหว่างลำโพงที่ทำให้ได้โฟกัสของอิมเมจดีที่สุด บางครั้งอาจได้ซาวนด์สเตจที่แคบเกินไป เมื่อดึงลำโพงออกห่างจากกันมากขึ้นเพื่อให้ได้ซาวนด์สเตจที่กว้างขึ้น ก็จะได้ความกว้างใหญ่แบบเวิ้งว้าง ตำแหน่งของเสียงร้อง เสียงดนตรีชิ้นหลักๆไม่นิ่งไม่โฟกัสเหมือนตอนแรก และไม่รู้สึกถึงขนาด หรือบอดี้ของเสียงหลักๆ

     3 ใช้ลดความรุนแรงของการสะท้อนแบบ Early Reflection

     การโท-อินลำโพงยังเป็นการลดความเข้มของเสียงสะท้อนจากผนังด้านที่ใกล้ลำโพง การลดการสะท้อนจากผนังใกล้ๆลำโพงมีข้อดีอย่างน้อย 2 ประการ คือ

     - เพิ่มความลึกให้กับอิมเมจ/ซาวนด์สเตจ

     - ลดเสียงแข็งๆ กร้าวๆในช่วงกลางแหลม

     4 ใช้แก้สภาพอคูสติคส์ซ้าย-ขวาที่ไม่สมมาตร จะเรียกว่าเป็นการ “ใช้พิษสยบพิษ” ก็ได้ ในกรณีที่จำเป็นต้องลำโพงซ้าย-ขวาวางห่างจากผนังห้อง 2 ด้านไม่เท่ากัน หรือกรณีที่ผนังห้องซ้าย-ขวา มีสภาพอคูสติคส์แตกต่างกัน

     ข้อแนะนำเบื้องต้นในการปรับโท-อิน

     แบบที่ 1 วางลำโพงกับคนฟังเป็นรูปสามเหลี่ยมด้านเท่า อันนี้เป็นการฟังแบบ Nearfield Listening เน้นฟังเจาะไปในรายละเอียดได้ดี ตำแหน่งเสียงชัดเจน แม่นยำ แต่ไม่ค่อยให้ความรู้สึกถึงการเชื่อมโยงของบรรยากาศ (Atmosphere) ของดนตรีที่เล่นพร้อมๆกัน ในอคูสติคส์เดียวกัน เหมาะกับฟังกับเพลงที่บันทึกเสียงแบบมัลติแทร็ค ที่แยกการบันทึก แล้วนำมาผสมเสียงรวมกันทีหลัง

     แบบที่ 2 คือการลากเส้นออกมาจากแนวกึ่งกลางระหว่างลำโพง โดยมีความยาวเท่ากับระยะห่างระหว่างลำโพงซ้าย-ขวา ลดความชัดเจนแบบเจาะลึกลง ซาวนด์สเตจรวมกลุ่มกันชัดเจนขึ้น และอีกแบบ(แถม) เป็นแบบทางเลือกที่พวกเราลองแล้วใช้ได้ผลดีคือ นั่งห่างออกมาจากลำโพงเพิ่มมากขี้นอีก โดยลากเส้นแนวกึ่งกลางลำโพงออกมาเป็นระยะ 1.618 ของระยะห่างระหว่างลำโพง แบบนี้ความชัดเจนแบบเน้นๆลดลงไปบ้าง แต่จะรู้สึกถึงบรรยากาศทางอคูสติคส์ได้อย่างชัดเจน เหมาะกับการฟังเพลงที่บันทึกเสียงแบบสด จากการวางลำโพงทั้ง 3 แบบนั้น ทำให้ลำโพงแต่ละข้างทำมุมกับตำแน่งนั่งฟังประมาณ 17.2-30 องศา แบบที่ 1 ทำมุม 30 องศา แบบที่ 2 ประมาณ 26.6 องศา และแบบที่วางห่าง 1.618 ของระยะลำโพงทำมุม 17.2 องศา การโท-อินที่ได้ผลดีมี 2 รูปแบบ คือการบิดแนวแกนของลำโพงเข้าด้านใน แต่ทำมุมไม่ถึง 0 องศา (ไม่ยิงเสียงตรงเข้าหู) แบบนี้เห็นกันทั่วไป อีกแบบคือการบิดลำโพงเข้าในเพิ่มขึ้นอีก จนแนวแกนของลำโพงซ้าย-ขวามาตัดกันหน้าตำแหน่งฟัง 30-150 ซม. (แบบนี้ที่ตำแน่งนั่งฟังตรงกลางจะมองเห็นสีข้างด้านนอกของลำโพงทั้งคู่)

     อคูสติคส์และการเซ็ทอัพลำโพงไม่มีกฎตายตัวครับ มันมีปัจจัยที่จะทำกฎมีข้อยกเว้นมากเหลือเกิน สิ่งที่ดีที่สุดคือการทดลองด้วยตนเองครับ

ขอให้มีความสุขกับการเล่น การฟังครับ

บทความจาก คุณกฤษฎิ์เจริญ อดีตบรรณาธิการ STEREO MAGAZINE